على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2685

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

خود و بر يار خود و يا بر قوم خود . قعبل ( qa'bal ) و ( qe'bel ) ا . ع . كناره و گوشهء چيزى . و نوعى از سماروغ . و گياهى ديگر سپيد رنگ . و كاسه‌اى كه در آن شير ريزند . و مرد درشت‌خوى و درشت ناهموار . قعبلة ( qa'balat ) ا . ع . قبعلة . مر . قبعلة . قعبول ( qo'bul ) ا . ع . كاسهء شير . و يك نوع گياهى سپيد رنگ . و نوعى از غارچ . قعترة ( qa'tarat ) ا . ع . قلع . و استيصال . قعثب ( qa'sab ) و قعثبان ( qa'sab n ) ا . ع . كثير و بسيار . قعثبان ( qo'sob n ) ا . ع . جانوركى مانند خنفساء . قعثة ( qa'sat ) م . ع . قعث له قعثة ( از باب فتح ) : كم داد او را . قعثرة ( qa'sarat ) م . ع . قعثر الشيئ قعثرة : از بيخ كند آن چيز را . قعثلة ( qa'salat ) ا . ع . پيش پايها را نزديك و پاشنه‌ها را دور گذاشتن در رفتار . قعد ( qa'd ) و ( qe'd ) ع . فى قولهم : قعدك الله و يا قعدك الله يعنى سؤال مىكنم ترا به خدا . گفته‌اند كلمهء استعطاف است نه كلمهء قسم بجهة آنكه جواب ندارد ، و هو مصدر واقع موقع الفعل بمنزلة عمرك اللّه . قعد ( qe'd ) ع . فى قولهم : قعدك الله اى قعدتك اللّه يعنى مسئلت مىكنم حفظ تو را از خدا ، من قوله تعالى : عَنِ الْيَمِينِ وَ عَنِ الشِّمالِ قعيد اى حافظ . و كلمهء قعدك الله لا آتيك كلمهء قسم است . و كذا : قعدك لا آتيك اى بصاحبك الذى هو صاحب كل نجوى . قعد ( qa'ad ) ع . ج . قاعد . قعد ( qo'od ) ع . ج . قعود ( qa'ud ) . قعدات ( qo'od t ) ع . ج . قعدة ( qo'dat ) . قعدان ( qe'd n ) ع . ج . قعود ( qa'ud ) . قعدان ( qo'd n ) ع . ج . قعدة ( qo'dat ) . قعدة ( qa'dat ) ا . ع . يك بار نشستن . قعدة ( qa'dat ) و ( qe'dat ) ا . ع . آن‌قدر از جاى كه شخص نشسته فرا گرفته باشد . يق : حفر البئر قدر قعدة . و كذلك : قدر قعدة . و ذو القعدة و يا ذو القعدة : نام ماه يازدهم از سال تازيان . ج : ذوات القعدة و ذوات القعدات . و در تثنيه گويند : ذواتا القعدة و ذواتا القعدتين . قعدة ( qe'dat ) ا . ع . نوع نشستن . و هيئت نشستن . و پسين فرزند شخص ، للذكر و الانثى و الجمع . قعدة ( qo'dat ) ص . ع . رجل قعدة ضجعة : مرد بسيار نشست و بسيار خواب . قعدة ( qo'dat ) ا . ع . شترى كه چرانندهء شتران براى حاجت خود گرفته باشد . ج : قعدان . و خر . ج : قعدات . و زين . و پالان شتر . قعدة ( qa'adat ) ا . ع . هوده . و مركبى ديگر مرزنان را . و گستردنى . قعدة ( qo'adat ) ص . ع . رجل قعدة ضجعة : مرد بسيار نشست و بسيار خواب . قعدد ( qo'dad ) و ( qo'dod ) ص . ع . رجل قعدد : مرد نزديك پدران بجد بزرگتر يعنى چندان فاصله‌اى ميان آن و جد بزرگتر از پدران نباشد . و كذلك : رجل قعدد . قعدد ( qo'dod ) ص . ع . رجل قعدد : مردى كه ما بين آن و جد بزرگتر فاصلهء زياد باشد از پدران . و مرد بد دل ناكس دور از مكارم اخلاق و خوار و حقير و گمنام . قعدود ( qo'dud ) ص . ع . رجل قعدود : مردى كه ما بين آن و جد بزرگتر چندان فاصله‌اى نباشد از پدران و نزديك به آن بود . قعدى ( qe'diyy ) و ( qo'diyy ) . ص ع . رجل قعدى : مرد عاجز درمانده . و كذلك : رجل قعدى . قعدى ( qo'diyy ) و ( qe'diyy ) ص . ع . رجل قعدى ضجعى و يا رجل قعدى ضجعى : مرد بسيار نشست بسيار خواب . قعدى ( qa'adiyy ) ص . ع . منسوب بقعد كه بمعنى خوارج باشد . قعدية ( qo'diyyat ) و ( qe'diyyat ) ص . ع . رجل قعدية ضجعية و يا قعدية ضجعية : مرد بسيار نشست بسيار خواب . قعر ( qa'r ) ا . ع . تك . و پايان هر چيزى . ج : قعور . و كاسهء بزرگ . و گوى شكافتهء در زمين برابر . و شهر و بلد . يق : ما فى - هذا القعر مثله اى فى هذا البلد . قعر ( qa'r ) م . ع . قعر البئر قعرا ( از باب فتح ) : بتك چاه رسيد و يا مغاك كرد آن چاه را . و قعر الاناء : آشاميد آنچه در آن ظرف بود . و قعر الثريدة : از تك اشكنه خورد . و قعره : بر زمين افگند آن را . و قعر النخلة : از بيخ بريد آن خرمابن را . و كاويد آن خرمابن را . و قعرت الشاة : بچهء ناتمام افگند آن گوسپند . قعر ( qa'r ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - نك و بن و عمق . و قعر دريا : تك دريا . قعر ( qa'ar ) ا . ع . خرد . و دانش . قعران ( qa'r n ) ص . ع . اناء قعران : آوند مغاك . و آوندى كه در تك آن چيزى اندك باشد . قعرة ( qa'rat ) ا . ع . گوى شكافتهء در زمين برابر . قعرة ( qa'rat ) و ( qo'rat ) ا . ع . آنچه در كاسه و مانند آن باشد . قعرة ( qo'rat ) ا . ع . زمين پست و هموار .